Huncwot

inteligencja.gif

Statystyki

  • Wszystkich wizyt: 50141
  • Dzisiaj wizyt: 7
  • Wszystkich komentarzy: 129

Witam!

Ja, Kasia Kariatyda

Kasia-Kariatyda.jpg

Czas do szkoły! Brr...

sysło-szkoła1.jpg

free counters

12.08.2013 – od 8420

Freud, Kafka, Stalin

 

Stalin mija się z Hitlerem, a Freud z Franzem Kafką. Świat u progu Wielkiej Wojny

Wojciech Engelking
27.07.2014
Gustav Klimt, "Pocałunek", 1911
Gustav Klimt, „Pocałunek”, 1911 • Twitter

„Oprócz mnie po salach snuła się jeszcze jakaś rodzinna wycieczka z Galicji: jegomość, panny, panienki… Bardzo hałasowali, jedli cukierki i w ogóle zachowywali się nie do wytrzymania, tak jakby mogli zachowywać się w domu handlowym Gerngross”. Tak wiedeńską wystawę secesji w 1913 roku opisywał korespondent gazety „Kijevskaja Mysl”. Korespondent nazywał się Leib Bronstein, a cały świat usłyszał o nim cztery lata później, gdy został głównym organizatorem Armii Czerwonej – z tym, że przywdział już imię Lew Trocki.

Diabelski młyn
Kiedy hrabia Leopold von Bechtold, austriacki minister spraw zagranicznych, usłyszał, że w Rosji przygotowywana jest rewolucja, miał, rozbawiony, wykrzyknąć: „I kto, jeśli można wiedzieć, przygotowuje tę rewolucję? Herr Bronstein, który całymi dniami gra w szachy w Central?”. W przypadku Trockiego jednak gra w szachy w tej znanej wiedeńskiej kawiarni nie była, z pewnością, zajęciem samotniczym.

Cafe Central, ulubione miejscei Lwa Trockiego w Wiedniu
Cafe Central, ulubione miejscei Lwa Trockiego w Wiedniu•Twitter

Z pewnością zajrzał do Central podczas krótkiego pobytu w Wiedniu wysłany tam przez Lenina (i już znienawidzony przez Trockiego, którego zamordowano na jego rozkaz trzydzieśći lat później) mężczyzna o dziobatej twarzy, Josif Dżugaszwili, którego świat miał poznać pod nazwiskiem Stalin; jest dosyć prawdopodobne, że zmierzając Herrengasse do kawiarni, Trocki nie raz, nie dwa minął bezskutecznie usiłującego sprzedać swoje akwarele młodzieńca, który nie dostał się na Akademię Sztuk Pięknych. W 1913 młodzieniec nazywał się Adolf Schicklgruber – później też zmienił nazwisko. Na: Hitler.

Wiedeń w 1913 roku
Wiedeń w 1913 roku•Twitter

„Góruje nad wszystkim niby symbol tego miasta, w którym życie wydaje się być tylko zabawką” – tak o Diabelskim Młynie na Praterze i o samym Wiedniu pisał polsko-austriacki dramaturg Tadeusz Rittner. To życie, które wydawało się być tylko zabawką z dzisiejszej perspektywy jest jednak o tyle interesujące, że przez Wiedeń w 1913 roku przewinęło się tyle osobistości – niekoniecznie wybitnych, ale po prostu mających ogromny wpływ na to, co dalej stało się z XX wiekiem – że stolicę Habsburgów u progu Wielkiej Wojny można uznać za symboliczną mapę XX wieku.

Wiedeń początku wieku
Wiedeń początku wieku•YouTube

Rittner dodawał: „W Wied­niu jest ja­kaś bier­na, uśmiech­nię­ta go­ścin­ność. (…). Ot tam są ho­te­le… je­śli masz pie­nią­dze – tam Pra­ter… je­śli masz hu­mor – tu dużo ład­nych dziewcząt, je­śli masz szczę­ście. Rób co chcesz, albo nie rób nic. Po­do­ba ci się? To nic dziwne­go. Nie po­do­ba się? Mój ko­cha­ny, jest pół tu­zi­na dwor­ców… Mo­żesz po­je­chać na północ albo na po­łu­dnie, gdzie zechcesz”.

Widmo Mahlera, Klimt i Kokoschka

Powojenny Wiedeń wybitny austriacki prozaik i dramaturg Thomas Bernhard miał określić jako „straszną maszynę do unicestwiania geniuszy” (czytając zresztą takie jego powieści, jak Wycinka, trudno do tej opinii nie być przekonanym). Kiedy się jednak myśli o Wiedniu w roku 1913, taki obraz stolicy Austrii jest nie do uwierzenia. Bo Wiedeń roku 1913 to miasto, w którym geniusze trzymają się świetnie.

Egon Schiele, "Eremici", 1912 - autoportret Schielego z Gustavem Klimtem
Egon Schiele, „Eremici”, 1912 – autoportret Schielego z Gustavem Klimtem•Twitter

Jest tu Gustav Klimt, w 1913 roku pięćdziesięciojednoletni, niekwestionowany król secesji, którego prace – jeszcze dekadę wcześniej skandalizujące, jak słynny Pocałunek czy Judyta z głową Holofernesa - u progu Wielkiej Wojny są obrazami, którymi przedstawiciele burżuazji najchętniej dekorują swoje mieszkania, a władze publiczne zamawiają u niego freski i plafony. Jest jednak także młody uczeń Schielego, dwudziestoczteroletni skandalista Egon Schiele – utrzymujący się ze sprzedaży własnych rysunków pornograficznych, uwikłany w romans z dziewiętnastolatką Wally Neuzil, dawną modelką Klimta. Jest dwudziestosiedmioletni Oskar Kokoschka, opętany wizją stworzenia arcydzieła – które w końcu stworzy; właśnie w 1913. Będzie nosiło tytułWindsbraut - Narzeczona wiatru; Kokoschka sportretuje na nim siebie w towarzystwie Almy Mahler.

Oskar Kokoschka, "Narzeczona wiatru", 1913
Oskar Kokoschka, „Narzeczona wiatru”, 1913•Twitter

Alma to wdowa po geniuszu, który w 1913 roku od dwóch lat już nie żył – neoromantycznym kompozytorze i dyrygencie Gustavie Mahlerze. U progu Wielkiej Wojny ma trzydzieści cztery lata i romans z o sześć lat młodszym Kokoschką jest jej pierwszym poważnym związkiem po stracie męża. Nie dlatego jednak, że brakowało jej adoratorów; Alma urodą słynęła na cały Wiedeń i mężczyźni szybko tracili dla niej głowę. Złośliwi twierdzili, że dlatego, iż niedosłysząca Alma przy rozmowie z każdym mężczyzną blisko nachylała się – wobec czego adorator miał poczucie, że jest w niego zasłuchana. Romans Almy z Kokoschką szybko się zresztą skończył – w lutym 1915 roku wdowa po Mahlerze miała wyjść za wybitnego architekta Waltera Gropiusa, a, po rozwodzie z nim w 1920 roku – za pisarza Franza Werfla.

Alma Mahler
Alma Mahler•Twitter

Mahler to nie jedyne widmo, które u progu Wielkiej Wojny snuło się po Wiedniu. Był jeszcze Otton Weininger, nieżyjący od dekady (zmarł w wieku zaledwie dwudziestu trzech lat…) autor europejskiego bestsellera Płeć i charakter, używanego później przez nazistowską propagandę. Ale też – czytanego przez Wittgensteina i Freuda.

Kafka na konferencji ubezpieczeniowej
Ludwig Wittgenstein w 1913 roku miał dwadzieścia cztery lata i – choć to zapomniany element biografii twórcy Traktatu logiczno-filozoficznego - był najbogatszym człowiekiem w Europie. Dopiero co zmarł jego ojciec, przyjaciel Andrew Carnegiego, tytan przemysłu stalowego Karl Wittgenstein. Co prawda Ludwig w 1913 roku nie mieszkał już w Wiedniu, lecz w Wielkiej Brytanii, niemniej – bez jego pieniędzy ze spadku po ojcu z wiedeńską kulturą mogłoby być krucho. Wittgenstein obficie bowiem dotował takich artystów, jak Rainer Maria Rilke, Georg Trakl i Robert Musil.

Georg Trakl, "Die junge Magd"
Georg Trakl, „Die junge Magd”•YouTube

Dzięki (anonimowemu) stypendium od Wittgensteina Musil mógł porzucić znienawidzoną pracę w Wiedeńskiej Bibliotece Publicznej i zająć się pracą nad dziełem, w którym sportretował Wiedeń przed wybuchem Wielkiej Wojny – czterotomowym Człowiekiem bez właściwości. W 1913 od siedmiu lat Musil jest już autorem Niepokojów wychowanka Törlessa, w których sportretował pełen przemocy i dominacji, przestarzały, dziewiętnastowieczny habsburski system edukacji. Choć akcja powieści rozgrywała się w fikcyjnej szkole kadetów, Wiedeń przebąkiwał, że jej pierwowzorem jest stołeczna Theresianum – ekskluzywna, założona przez cesarzową Marię Teresę szkoła, kształcąca młodzież ze szlacheckich rodzin do służby państwowej. Uczęszczał do niej hrabia Richard Coudenhove-Kalergi, późniejszy twórca idei Zjednoczonej Europy – w 1913 dziewiętnastoletni, urodzony w Tokio syn austriackiego dyplomaty i japońskiej arystokratki – mieszkającej już w Wiedniu Mitsu Aoyama.

Dr Franz Kafka - zdjęcie z paszportu
Dr Franz Kafka – zdjęcie z paszportu•Twitter

Inaczej niż Musil, Trakl i Rilke, problemów finansowych nie miał inny pisarz, który odwiedził Wiedeń w 1913 roku – mieszkający na co dzień w Pradze Franz Kafka. Do stolicy Austro-Węgier przyjechał na konferencję poświęconą prawu ubezpieczeniowemu – napisawszy przy okazji referaty swoim przełożonym z Assicurazioni Generali. Kafka w Wiedniu cierpiał – świeżo po napisaniu pierwszych rozdziałów Ameryki właśnie zastanawiał się, jak rozstać się z Felicją Bauer. Przez to rozedrganie Kafka przegapił spotkanie z jednym z niekwestionowanych króli Wiednia – Karlem Krausem.

Żegnaj, Europo
Króli Wiednia (oprócz zdającego sobie sprawę, że jego czas powoli przemija Klimta) było dwóch: Karl Kraus i Zygmunt Freud. Kraus w 1913 roku zbliżał się już do czterdziestki, miał za sobą kilka nominacji do literackiej Nagrody Nobla i był wydawcą satyryczno-intelektualnego pisma „Die Fackel”, które czytał cały Wiedeń. Postać Krausa – jako zdumiewająco aktualną – przypomniał kilka miesięcy temu amerykański powieściopisarz Jonathan Franzen na łamach „The Guardian”.

Pamiątkowa tablica na wiedeńskim domu Karla Krausa
Pamiątkowa tablica na wiedeńskim domu Karla Krausa•Twitter

Freud z kolei w 1913 roku miał lat pięćdziesiąt siedem i właśnie rozstawał się ze swoim najwybitniejszym uczniem – Carlem Gustavem Jungiem (ich przyjacielsko-zawodową relację sportretował David Fincher w filmieNiebezpieczna metoda). Publikował też jedną ze swoich najważniejszych prac - Totem i tabu. I mimo tego, że pierwszy szał na psychoanalizę już minął i coraz częściej Freudowi wytykano braki w jego teorii – zdobył oddane i spore grono wielbicieli, czy może raczej – wyznawców.

Ruiny wiedeńskiej szwalni, należącej do Hermanna Brocha - po jej sprzedaniu zajął się pisaniem
Ruiny wiedeńskiej szwalni, należącej do Hermanna Brocha – po jej sprzedaniu zajął się pisaniem•Twitter

Kto jeszcze w 1913 roku był w Wiedniu? Wielu, których dzieła miały zaważyć na XX stuleciu. Część z nich była dziećmi – jak ośmioletni pisarz Elias Canetti, jedenastolatek – filozof Karl Popper, czy czternastolatek – Friedrich August von Hayek. Część miała prawdziwą sławę zdobyć dopiero po Wielkiej Wojnie – jak kompozytorzy Arnold Schön­berg i Anton von Webern, Albert Einstein – niecałą dekadę później laureat Nagrody Nobla, czy pisarz Hermann Broch, który w prologu do swojej tetralogii Lunatycyumieścił poemat Głosy 1913, z pamiętnym, wzbudzającym drżenie w każdym, kto myśli o Wiedniu tamtego czasu wersem: „Żegnaj, Europo, piękna tradycja skończona”.

(Cytaty zaczerpnąłem z książek: znakomitego Wiednia 1913 Piotra Szaroty iWyniosłej wieży Barbary W. Tuchman w przekładzie Janiny Zawadzkiej).

naTemat.pl

 

 

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>